Yapılması Gereken İşler: Ürün Yöneticileri İçin Eksiksiz Rehber

Discover how to lead product teams and build better products. Create a Free Account

Kullanıcılar ürününüzü hangi işi yapması için “işe alıyor”?

Jobs to be done complete guide for product managers featured image

Kullanıcıların bir ürünü 'işe alması' fikri ilk başta kulağa biraz tuhaf gelebilir. Bu, sözde Yapılması Gereken İşler çerçevesinin ürün yöneticileri arasında bir tür iç şaka olduğunu düşünmenize bile yol açmış olabilir.

Gerçekte ise yapılması gereken işler (yapılması gereken işler, JTBD veya İşler Teorisi olarak da bilinir) yalnızca gerçek bir kavram olmakla kalmaz; aynı zamanda ürünlerinizi geliştirmek için kullanabileceğiniz en etkili ve en güçlü çerçevelerden biridir.

JTBD teorisini uygulamalı olarak hayata geçirme konusunda deneyimli kıdemli bir ürün yöneticisi olarak şunu söyleyebilirim: Bu büyüleyici metodolojiyi nasıl kullanacağınızı öğrenmek, ürününüz hakkında düşünme biçiminizi tamamen değiştirecek.

Yapılması Gereken İşler Teorisinin İlkeleri

Bu çerçevenin yapısına bakmadan ve onu nasıl kullanacağınızı açıklamadan önce, uygulama adımlarını ezberletmek yerine bu çerçevenin özünü anlamanıza yardımcı olmak için arkasındaki temel fikirleri ve ilkeleri tanıtayım.

Ürün ve yönetim alanındaki deneyimli isimler, JTBD'nin arkasındaki ilk “düşünme biçiminin”, ünlü Harvard Business School profesörü ve pazarlama bilim insanı Theodore Levitt'in “arzulanan sonuçlar” kavramını ortaya attığı ve şu ünlü ifadeyi söylediği 1960'lı yıllara dayandığını öne sürer:

"İnsanlar 1/4 inçlik bir matkap istemez, 1/4 inçlik bir delik ister."

Bu düşünme biçiminin dehası, ürün geliştirmeye yaklaşımınızı nasıl değiştirdiğinde yatar.

Spotify müzik sektörüne girmek istiyordu. Ancak iTunes'un o dönemde yaptığı gibi şarkı satacakları bir pazar yeri oluşturmak yerine, insanların istediği şeyin müzik satın alabilmek değil, müzik dinleyebilmek olduğunu fark ettiler.

Bu nedenle müzik mağazalarından temelde farklı (ve daha iyi) bir şey inşa etme özgürlüğüne sahip oldular: sürdürülebilir bir iş modeli ile kullanıcılarının müzik dinleme yönündeki arzulanan sonucunu dengeleyen bir yayın hizmeti.

Arzulanan sonuçlara öncelik verme yaklaşımı, 60'lı yıllardaki kökenlerinden bu yana, birçok ünlü yönetim uzmanı ve akademisyenin bunun üzerine kendi çerçevelerini ve “felsefelerini” inşa etmesiyle önemli ölçüde gelişti.

En önemli dönüm noktalarından bazıları şunlardı:

Clayton Christensen'ın Yıkıcı İnovasyon fikri; bu kavramı  "Yenilikçinin İkilemi" adlı kitabında ortaya attı. Clayton, dünyayı değiştiren her inovasyonun küçük bir müşteri grubunun (diğer adıyla Erken Benimseyenler) ihtiyaçlarını karşılayarak başladığını, ardından çözümün daha geniş kitleler hâlindeki geç benimseyen kullanıcıların ek ihtiyaçlarını karşılayabilecek şekilde geliştirildiğini belirtti.

“Önce nişten başla, sonra genişle” yapısının temel noktası, kurucuların ve ürün yöneticilerinin niş kullanıcıların ihtiyaçlarını ve arzuladıkları sonuçları doğru şekilde belirleyebilmesi, ardından aynısını daha geniş kitle için yapabilmesiydi.

Bob Moesta'nın “önce mücadele” yaklaşımı; Bob bunu "Talep Odaklı Satış 101: Satmayı Bırakın ve Müşterilerinizin İlerleme Kaydetmesine Yardımcı Olun" adlı kitabında açıkladı. Bob, müşterilerin hayatlarında sürekli olarak ilerleme kaydetmeye çalıştığını (bu ilerleme finansal, ilişkilerle ilgili veya başka herhangi bir konuda olabilir) ve bu yol boyunca çok sayıda zorlukla karşılaştıklarını savunur. İyi ürün liderleri bu zorlukları görebilir ve kullanıcıların bu zorluklarla başa çıkmak üzere “işe alabileceği” ürünler sunabilir.

Tony Ulwick'in Sonuç Odaklı İnovasyon (ODI) çerçevesi (bu konuda iyi bir Harvard Business Review yazısı burada). Tony'ye göre müşterilerin zihnindeki karar alma sürecini yönlendiren nihai unsur, ürününüzü kullanarak ulaşmak istedikleri sonuçlardır.

Buradaki fikir şudur: Birden fazla rakip ürün arasında seçim yapıldığında müşteriler, arzuladıkları sonuçlara ulaşmalarına en iyi şekilde yardımcı olabilecek ürünü tercih eder.

JTBD Nasıl Çalışır?

Tüm bu fikirler ve çerçeveler zihnimizde yer ettiğine göre, sonunda JTBD'ye ulaşıyoruz. JTBD teorisinin birkaç farklı yorumu vardır (hepsi oldukça iyidir), ancak ben kişisel olarak Tony'nin "Yapılması Gereken İşler: Teoriden Uygulamaya" adlı kitabında açıkladığı versiyonu tercih ediyorum.

Ona göre müşterilerin, arzuladıkları sonuca ulaşmalarını sağlayacak bir “işi” gerçekleştirmeleri gerekir. Bu işi, çeşitli yolları ve çözümleri kullanarak, işi onlar adına yapabilecek ürünleri “işe almak” da dâhil olmak üzere gerçekleştirebilirler.

Bu kavramı görselleştirirsek, görünümü şöyledir:

yapılması gereken işi gösteren infografik

Müşterileriniz için başlangıç noktası, onları tatmin etmeyen ideal olmayan mevcut durumdur. Örneğin, evden çalışan bir müşteri destek temsilcisi için bu mevcut durum, dairesinde özel bir ev ofisi bulunmadığından işini genellikle yaptığı oturma odasıdır.

Bu neden ideal olmayan bir mevcut durumdur? Köpeğinden, çocuklarından ve komşularından gelen tüm arka plan gürültüsü nedeniyle, müşterileriyle yaptığı destek görüşmeleri sırasında profesyonellikten uzak bir ses çıkarabileceğinden endişe eder.

Bu nedenle, gürültüsüz destek görüşmeleri yapma arzusuna sahiptir.

Bunu gerçekleştirmek için mevcut durumunu değiştirmesi ve arka plan gürültüsünü azaltarak arzu ettiği sonuca doğru ilerleme kaydetmesi gerekir. Bu, tamamlaması gereken bir iştir.

Bunun yollarından biri herkesi oturma odasından uzak tutmaktır; ancak küçük bir dairede tam bir iş günü boyunca bunu yapmak hiç de kolay değildir. Diğer bir yol, ev ofisi ses yalıtımlı olan başka bir daireye taşınmaktır; ancak bu seçenek çok emek gerektirir, streslidir ve uzun vadede yüksek maliyetler doğurur. Son olarak, tüm gürültüyü gerçek zamanlı olarak ortadan kaldırmak için gürültü engelleme yazılımı kiralama seçeneği vardır.

Alternatif çözümlerin maliyetini göz önünde bulundurduğunda, bu tür bir hizmet için ayda on iki dolar ödemekten fazlasıyla memnun olacaktır!

Böylece gürültü engelleme yazılımı, görüşmelerindeki arka plan gürültülerini ortadan kaldırma işini başarıyla tamamlamış ve dikkat dağıtıcı unsurlar olmadan görüşme yapma arzu ettiği sonuca ulaşmasına yardımcı olmuştur.

Get Free Access to the Product Vault
We’ve collected the goods — AI prompts, exclusive deals, and a library of resources for product leaders. Unlock your account for access.
Get Free Access

Have an account? Log In

JTBD Yasaları

Tony, danışmanlık sitesi Strategyn'deki JTBD çerçevesi tanımında, JTBD'nin özünü daha iyi anlamamıza yardımcı olabilecek bu işlerle ilgili birkaç ilginç “gerçeğe” değiniyor.

  1. Bir iş, zaman geçtikçe aynı kalır. Geçmişte insanlar toplantı sırasında kendileri için not almaları amacıyla not tutucular tutardı. Şimdi ise bunun yerine yapay zekâ özetleme araçlarını kullanıyorlar. Farklı çözümler, aynı iş.
  2. İşler “çözümden bağımsızdır.” Bu, müşterilerin aynı işi yerine getirmek için farklı çözüm türlerini kullanabileceği anlamına gelir. Ayrıca işinizi iyi yapabilmek için ürününüzün rakiplerinizin sunduklarına benzemek zorunda olmadığı anlamına da gelir.
  3. İşi her zaman en iyi çözüm alır. Rekabet varsa kazanan, işi daha iyi, daha hızlı veya daha ucuza yapan üründür (ya da bu üçünün herhangi bir bileşimi).
  4. İnsanlar tek bir iş için tek bir çözüm ister. Müşteriler, işin tamamını uçtan uca karşılayabilen ürünleri tercih eder ve işi yerine getirmek için birden fazla ürün kiralamalarının gerektiği durumlardan kaçınır.

Özetlemek gerekirse, Yapılması Gereken İşler çerçevesi, insanların gerçekten istedikleri şeyin kullandıkları araçlar değil, nihai sonuçlar olduğu fikrine dayanır.

Ancak süreç onlar için önemlidir. Nihai hedeflerine ulaşmalarına yardımcı olmak için belirli görevleri (veya işleri) tamamlamaları gerekir ve bu işleri onlar adına yerine getirmesi için birini ya da bir şeyi (bir hizmeti veya yazılımı) kullanmaya hazırdırlar.

Bu işleri belirleyip ürünlerinizi bunları sorunsuz biçimde yerine getirecek şekilde uyarlayarak insanların ürününüz için ödeme yapma ve onu sürekli kullanma olasılığını artırırsınız.

JTBD Çerçevesi Günlük Ürün Geliştirme Sürecinizde Nasıl Kullanılır?

Umarım, aşağıdaki adımlar bağlam içinde çok daha anlamlı hâle geldiğinden, JTBD çerçevesinin özünü anlamanın onu nasıl kullanacağınızı öğrenmeden önce ne kadar önemli olduğu açıktır.

Sizinle paylaşmak üzere olduğum şey JTBD'nin “sade” versiyonu değil (yukarıda bahsedilen birçok kitapta bunun hakkında okuyabilirsiniz).

Bunun yerine, bazı ürünlerimde gerçek hayatta başarıyla kullandığım JTBD çeşidini paylaşmak istiyorum.

İşte kendi profesyonel deneyimimden bir Yapılması Gereken İşler örneği.

Müşteri İhtiyaçlarını ve Arzu Edilen Sonuçları Öğrenme

Her başarılı ürünün temelinde iyi yürütülmüş kullanıcı araştırması vardır. JTBD'nin “insanlar araçları değil, sonuçları ister” fikrine ne kadar bağlı olduğunu düşündüğümüzde, her zaman kullanıcılarınızı belirleyerek ve ne istediklerini öğrenerek başlamalısınız.

Bu araştırmayı yürütmek için JTBD'ye özel belirli bir yöntemim yok. Bunun yerine, ürün ekibimle birlikte geleneksel yöntemlerimize ve kullanıcılar hakkında bilgi edinme araçlarımıza güvendik. Tek fark, sorularımızı kullanıcılarımızın ulaşmak istediği nihai sonucu keşfetmeye odaklamamızdı.

Üzerinde çalıştığımız web anlık bildirimleri hizmetinden bir örnek paylaşayım.

Not: Bu araç, web sitelerinin ziyaretçilerine anlık bildirimler göndermesini sağlar. Web sitelerinin ürünlerini tanıtmak için kullanabileceği yeni ve kazançlı bir pazarlama kanalıydı.

Bu hizmet için kullanıcı personalarını geliştirmek amacıyla, doğrudan ve dolaylı rakiplerimizin ürünlerini kullanmış kişilerle görüşmeler yapardık. Bir rakibin kullanıcısıyla görüşme yaparken geleneksel olarak şu tür sorular sorardınız:

{competitor} hakkında nefret ettiğiniz üç şey nedir?
Sevdiğiniz üç şey nedir?
{competitor} yerine farklı bir çözüm kullanmayı düşünmenizi sağlayacak faktörler veya iyileştirmeler nelerdir?

Bu soruları görüşmelerimiz sırasında biz de sormuş olsak da asıl odak noktamız şu soruların yanıtlarını almaktı:

{competitor} ürününü neden kullanıyorsunuz? Bu üründen elde ettiğiniz nihai sonuç ve fayda nedir?
Bu sonucu ne sıklıkla elde etmeniz gerekiyor?
Başarıyı nasıl ölçüyor veya {competitor} ürününün ihtiyaçlarınızı karşılayıp karşılamadığını nasıl belirliyorsunuz?

Hem doğrudan (ör. OneSignal ve iZooto) hem de dolaylı (ör. Mailchimp ve Twilio) rakiplerle görüşme yapmamızın iyi bir nedeni vardı. Daha önce işlerin ve istenen sonuçların çözümden bağımsız olduğundan bahsetmiştik. Bu, görüşme yaptığımız kişilerin hangi aracı kullandığından bağımsız olarak sonuç hakkında alacağımız yanıtların aynı (veya en azından benzer) olacağı anlamına geliyordu.

Tam olarak bunu elde ettik. Görünüşe göre hedef pazarımız (o dönemde e-ticaret mağazalarıydı) için en yaygın istenen sonuç, insanların ürünleri alışveriş sepetlerine ekleyip günlerce veya haftalarca orada bırakması anlamına gelen sözde “terk edilmiş sepetlerin” sayısını azaltmaktı.

Hem e-posta hem de web anlık bildirim hizmetlerinin onlar için yaptığı iş, kullanıcılara terk edilmiş sepeti hatırlatmak ve geri dönüp satın alma işlemini tamamlamaları durumunda indirim sunmaktı.

Sonunda odaklanmaya karar verdiğimiz konu buydu ve bunu herkesten daha iyi yapabilen bir ürün geliştirdik.

Müşteri İhtiyaçlarını ve İstenen Sonuçları Öğrenme bilgi grafiği

Yukarıda verdiğim örnek kullanıcı görüşmeleriyle ilgiliydi, ancak müşterilerinizin ne istediğini keşfetmenin tek yolu bu değil. Şunları da değerlendirebilirsiniz:

  • Farklı müşteri segmentlerini ve demografik özellikleri belirlemeyle birlikte pazar araştırması.
  • Küratörlüğünü yaptığımız anket soruları listesini kullanarak gerçekleştirebileceğiniz kullanıcı anketleri.
  • İhtiyaçlarını ve deneyimlerini sizinle tartışmaları için seçilmiş bir grup insanı davet ettiğiniz odak grup görüşmeleri.

Ancak ne tür bir müşteri keşfi gerçekleştiriyor olursanız olun, müşterilerinizin elde etmek istediği nihai sonuçları ortaya çıkaran sorulara öncelik vermeyi her zaman unutmayın.

İş İfadesini Formüle Etme

Görüşmelerimizden ve anketlerimizden elde ettiğiniz tüm öğrenimlerin sonucunda, hem kullanıcılarınızın istediği sonuçları hem de bunlara ulaşmak için genellikle gerçekleştirdikleri görevleri oldukça iyi anlamış olmalısınız.

Şimdi bu öğrenimleri, JTBD metodolojisinin temel çıktısı olan bir iş ifadesi formüle ederek somutlaştırmanın zamanı geldi. Görünümü şöyledir:

İş İfadesini Formüle Etme bilgi grafiği

Sonuçları ve işleri bu şekilde tanımlama biçimi oldukça kullanışlıdır; çünkü şu gibi önemli bilgileri içerir:

  • Müşterinin bir sorun yaşadığı durum ve ortam. Bizim örneğimizde bu, insanların alışveriş sepetlerini terk etmesiydi.
  • Müşterimizin istenen sonuca ulaşmak için gerçekleştirmesi gereken iş. E-ticaret sahipleri için bu, sepetlerini terk eden kişilere hatırlatma mesajları göndermekti.
  • Müşterinin sonuca ulaşma arzusunun ardındaki duygusal ve rasyonel neden. İnsanlar ürünleri sepetlerine ekleyip bunları unutursa bu, müşterilerimiz için kaybedilmiş potansiyel gelirdir ve bu durumları azaltmak için rasyonel bir nedenleri vardır.
  • Son olarak, istenen sonuca sahibiz. Bu örnekte mağaza sahipleri, terk edilmiş bu sepetlerden kurtulmak istiyordu.

Anlık bildirimler için “hatırlatma e-postaları” yerine “hatırlatma mesajları” terimini kullandığımızı fark etmiş olabilirsiniz. Bunun nedeni, müşterilerimizin bu mesajı göndermek için kullanılan fiziksel kanalı, terk edilme oranını başarılı bir şekilde azalttığı sürece gerçekten önemsememesiydi.

İş Haritası Oluşturma

Müşterilerinizin yapılması gereken iş ve sonuç ifadelerinin çoğunu belgelemek başlı başına bir başarıdır. Ancak bu, mücadelenin yalnızca yarısıdır; çünkü bu işleri uygun bir değer önerisine, yeni ürün gereksinimlerine (bir yol haritası dâhil) ve kullanıcı deneyimine dönüştürmeniz gerekecektir.

Bunun için başka bir JTBD çıktısından, yani iş haritasından yararlanabiliriz.

İş haritası, müşterilerinizin işlerini başarıyla tamamlamak için geçmeleri gereken tüm yolculuğun görsel bir temsilidir. İş ifadeleriniz ile mühendislik ekibinize devredeceğiniz müşteri yolculuğu haritası veya ürün gereksinimleri arasında aracı bir adım görevi görür.

Aşağıda GitLab tarafından geliştirilen bir iş haritası şablonu örneği yer alıyor.

GitLab Tarafından Geliştirilen İş Haritası Ekran Görüntüsü
Kaynak: GitLab

Yukarıdaki yapı, sonuç odaklı inovasyon çerçevesinde işleri haritalandırmak için kullanılmasını öneren Tony Ulwick'in eseridir.

Şimdi bunu Spotify ve “Müşterinin belirli ruh hâline özel bir çalma listesi oluşturması” işi örneğiyle sizin için dolduralım.

  • Tanımlama: Kullanıcılar, ruh hâllerine göre kişiselleştirilmiş bir çalma listesine ihtiyaçları olduğunu anlar.
  • Bulma: Çalma listesi oluşturma özelliğini bulur ve oraya giderler.
  • Hazırlama: Kullanıcılar çalma listesine eklemek istedikleri şarkıları arar ve seçer.
  • Onaylama: Ruh hâlleri için istedikleri tüm şarkıların listede bulunduğundan emin olmak üzere çalma listesini gözden geçirirler.
  • Gerçekleştirme: Kullanıcılar çalma listesini kaydeder ve ona bir ad verir.
  • İzleme: Çalma listelerinin popülerliğini değerlendirmek için dinlenme ve beğeni sayısı gibi ölçümlere bakarlar.
  • Değiştirme: Kullanıcılar şarkı ekleyip çıkararak başkalarının geri bildirimlerini çalma listelerine dâhil eder.
  • Sonlandırma: Kullanıcılar bu çalma listesinin oluşturulma amacına uygun ruh hâlini deneyimlediklerinde listeyi açar ve müziğin keyfini çıkarır.

Haritalandırmak istediğiniz işe bağlı olarak, kullanıcıların ilgili adım için gerçekleştirmesi gereken uygun bir eylem olmadığını düşünüyorsanız buradaki bazı adımları çıkarmayı düşünebilirsiniz.

More Articles

İnsanların Bu İş İçin Kullanmayı Seçeceği Bir Çözüm Oluşturma

Son olarak, günlük ürün yönetimi yazılımınızı kullanarak PRD'ler, tasarımlar, kullanıcı hikâyeleri ve daha fazlası gibi düzenli ürün yönetimi çıktılarınızı oluşturabileceğiniz noktaya geldik.

Kullanıcılarınızın karşılanmamış ihtiyaçlarını gidermek için attıkları adımların listesi zaten elinizde; yapmanız gereken tek şey, her adımda kullanıcıların gerçekleştirdiği gerekli eylemleri karşılayan özellikler oluşturmaktır.

Örneğin yukarıdaki belirli işin “hazırlama” adımı için kullanıcılarınızın şarkı aramasına, diğer kullanıcıların çalma listelerini filtrelemesine ve bu şarkıları kendi çalma listelerine eklemesine olanak tanıyan bir özellik geliştirmeniz gerekir.

İşlerinizi karşılayan özellikler geliştirmenin yanı sıra, fiyatlandırmanız ve ödeme mantığınız, verilerini ve hesaplarını yönetme açısından müşteri deneyiminiz ve destek hizmetlerine erişebilme olanakları gibi daha “yönetimsel” unsurları da unutmayın.

Her Şey Ürününüzü “İşe Alınabilir” Hâle Getirmekle İlgili

Yapılacak İşler, olağanüstü bir çerçeve ve düşünme biçimidir; çünkü çabalarınızı, işlerini onlar adına üstlenmeniz için sizi kullanmak isteyen kullanıcılar açısından ürününüzü daha çekici hâle getirecek özelliklere odaklamanıza yardımcı olur.

İster bir girişimde ister bir teknoloji devinde (Intercom veya Microsoft gibi) çalışıyor olun, JTBD'nin ürün yönetimi çalışmalarınızın etkisini artırmanıza yardımcı olacağından eminim. JTBD hakkındaki düşüncelerimi okumaktan keyif aldıysanız, benzer içerikleri gelen kutunuza almak için bültenimize abone olmayı unutmayın.

Suren Karapetyan
Suren Karapetyan, MBA, is a principal product manager focused on AI-driven SaaS products. He thrives in the fast-paced world of early stage startups and finds the product-market fit for them. His portfolio is quite diverse, ranging from background noise cancellation tools for work-from-home folks to customs clearance software for government agencies.
Follow the author:

You may also like