Günümüzde girişimler ve ürün yönetimi dünyasındaki en iyi trendlerden biri, edinme ve elde tutma süreçlerini yönetmenin daha sürdürülebilir ve kendi kendini güçlendiren yolu olarak hunilerden döngülere doğru kademeli geçiştir.
Bu trendi tamamen destekliyorum ve döngü kavramının her ürün yöneticisinin öğrenip benimsemesi gereken bir şey olduğunu düşünüyorum.
Bugün odağımızı alışkanlık döngülerine vermek ve bunları ürünlerinize nasıl uygulayacağınızı öğretmek istiyorum.
Alışkanlığın Gücü
Günlük hayatımız kötü alışkanlıkları bırakma ve yenilerini oluşturma çabalarıyla doludur. Örneğin ben, son birkaç yıldır sağlıklı beslenme konusunda iyi bir alışkanlık edinmeye çalışıyorum ve bu konuda sürekli olarak, üstelik perişan bir biçimde başarısız oluyorum (Amerika'nın güneyi, Balkanlar ve Orta Doğu mutfaklarına duyduğum aşırı sevgiden dolayı).
Sağlıklı alışkanlıklar edinme konusunda berbat olsam da, çok sağlıksız olan eski bir alışkanlığımdan (sigara içmekten) kurtulmak nispeten kolay oldu. Bunu aslında muhasebecilikten psikoloji yazarlığına geçen Allen Carr'ın harika bir kitabı sayesinde başardım: Sigarayı Bırakmanın Kolay Yolu.
“Nispeten kolaydı” demem bunun hiç zor olmadığı anlamına gelmiyor (sadece sağlıklı beslenme konusundaki başarısızlığımdan daha kolaydı). Aslında sigaranın bırakılma etkileri nedeniyle yaşadığım korkunç duygusal durumdan kurtulmam yaklaşık bir ayımı aldı.
Olumlu alışkanlıklar edinme ve yaşam kalitemi geliştirme konusundaki kişisel deneyimimi, insan doğası ve psikolojisindeki temel bir kavramı açıklamak için paylaşmak istiyorum.
Alışkanlık edinmek veya alışkanlıklardan kurtulmak son derece zordur.
Bu düşüncenin ardındaki neden oldukça basittir. İnsan beyni, özellikle günlük ve önemi düşük görevler ile etkinlikler söz konusu olduğunda, yaratıcı düşünmek için bazen fazla tembeldir. Bu nedenle belirli tekrarlayan yeni rutinler oluşturmaya ve bunları “otomatik pilotta” uygulamaya yatkınız.
Allen Carr, sigarayı bırakmanıza yardımcı olmak için nikotin bağımlılığı diye bir şey olmadığını açıklar ve sizi buna ikna eder. Gerçekte “bağımlısı olduğunuz” şey, sigara içmeyle ilişkili olarak geliştirdiğiniz törenler ve rutinlerdir; alışkanlığınızı değiştirmek sigarayı bırakmanızı sağlayacaktır.
Uyandığınızda, kahvenizi içerken, yemek yedikten sonra ve benzeri zamanlarda sigara içersiniz. Bunların hepsi alışkanlık edinmenize yardımcı olan basit törenlerdir.
Gazeteci Charles Duhigg, Alışkanlığın Gücü adlı kitabında alışkanlık davranışları ve karar verme üzerine mevcut çalışmalardan ve ödüllerle yapılan deneylerden yararlanarak bu sürecin şöyle görünen, kendi kendini güçlendiren bir döngü olduğunu savunur:
Şimdi bu adımların her birinin ne anlama geldiğini inceleyelim:
- İşaret, alışkanlığınız doğrultusunda harekete geçmenizi hatırlatan başlangıç noktasıdır. Sigara içen biri için işaret, beyninizin size sigara içme zamanının geldiğini “bildirmeye” başladığı yemek bitirme anıdır.
- Rutin, hemen ardından gelen eylemdir. Bizim durumumuzda bu, dışarı çıkıp sigaranızı içmektir.
- Ödül, eylem sonucunda elde ettiğiniz, kendi kendini güçlendiren sonuçtur; sigaranızı bitirdikten sonra yaşadığınız dopamin artışı gibi.
Buradaki anahtar ifade “kendi kendini güçlendiren”dir. Ne kadar çok sigara içerseniz o kadar fazla dopamin alırsınız ve bir sonraki yemek yediğinizde sigara içme olasılığınız o kadar artar.
Bu kendi kendini güçlendiren yapı, beynimizin tembel olması ve önceden belirlenmiş şablonu takip etmesiyle birleştiğinde, mevcut bir alışkanlığı kırmayı son derece zor hâle getirir.
Öte yandan alışkanlık edinmek de zordur; çünkü bu genellikle başka bir alışkanlığınızı kırıp yerine yenisini koymayı gerektirir (örneğin benim pazar günleri bol peynirli, tortilla cipsli beş alarm seviyesinde acılı biber yemeği yerine Yunan salatası yemem gibi). Ayrıca beyninizin yeni alışkanlığınız için gerekli bağlantıları oluşturması adına ona biraz zaman tanımanız gerekir.
Aslında yeni bir alışkanlık edinmeniz genellikle 21-66 gün arasında sürer.
Artık alışkanlık edinmenin ve bırakmanın psikolojik temellerini bildiğimize göre, alışkanlıkların dijital ürünler dünyasında nasıl işlediğini ve ürün yöneticilerinin bunlardan nasıl yararlanabileceğini anlamaya geçebiliriz.
Not: Alışkanlık bilimi hakkında daha fazla bilgi edinmek istiyorsanız, BJ Fogg'un Küçük Alışkanlıklar kitabını, James Clear'ın Atomik Alışkanlıklar kitabını ve sinir bilimci Carol A. Sege'nin bazal gangliyonlar üzerine araştırmasını da okumayı düşünebilirsiniz.
Yazılım Ürünlerinde Alışkanlıklar Neden Önemlidir?
Beslenme, sigara içme, eğlence ve diğer alışkanlıklarımızda olduğu gibi, çevremizdeki araçları (yazılımlar da dâhil) kullanma biçimimiz etrafında da alışkanlıklar geliştiririz.
Üretkenlik yazılımlarına baktığımızda, her birimizin işlerimizi yapmamıza yardımcı olan tercih ettiğimiz araç ve ürünlerden oluşan bir seti vardır ve bunları kullanmak için kişisel süreçlerimizi ve alışkanlıklarımızı geliştirmişizdir.
Örneğin ben, günlük iş görevlerimi Google Takvim'imde yönetiyorum.
Tarih belirlenmiş görevlerimi ve toplantılarımı tek bir ekranda görmek benim için kullanışlı olduğundan yapılacaklar uygulamam olarak Google Tasks'ı seçtim. Ancak Google Tasks + Takvim'in yanı sıra birçok alternatifin aynı hedeflere ulaşabileceğinden ve bunu çok daha iyi yapabileceğinden oldukça eminim.
Bu araçlara geçip Google'ı bırakır mıydım? Hayır, asla! Günlük görevlerimi bu şekilde yönetme alışkanlığını zaten geliştirdim ve daha iyi olsa bile farklı bir ürünü benimsemeye zamanımı ve zihinsel enerjimi ayırmaya hazır değilim.
Aynı kural, üretkenlik dışı/eğlence ürünleri için de geçerlidir. Ben TikTok'u aktif olarak kullanıyorum (ve bir içerik platformu olarak potansiyeline güçlü bir şekilde inanıyorum). YouTube Shorts'u veya başka bir alternatifi kullanır mıydım? Hayır! Kısa bir moladayken bilinçsizce TikTok'u açma alışkanlığını beynim çoktan geliştirdi.
Bu nedenle bir ürün yöneticisi olarak, çabalarınızı kullanıcılarınızın ürünleriniz etrafında alışkanlıklar geliştirmesine odaklamanız son derece önemlidir; çünkü bu, çok daha iyi etkileşim ve elde tutma sağlar.
Şimdi dijital ürünler için alışkanlık döngülerinin nasıl göründüğünü ve bunları nasıl tasarlayabileceğinizi açıklayayım.
Have an account? Log In
Yazılım Ürünlerinde Organik Alışkanlık Döngüleri
Bir not olarak, alışkanlık döngülerini pratikte oluşturmak ve kullanmak için iki harika kaynaktaki yöntemlere ve bilgilere başvuruyorum: Nir Eyal'ın Hooked kitabı ve Reforge'un Growth Series serisi. Bu nedenle açıkça belirtmek gerekirse, burada sunduğum içgörüler bu konudaki mükemmel çalışmalardan esinlenmiştir.
Dijital ürünlerde alışkanlık oluşumuna gelince, alışkanlık döngüsünün kendisi Charles Duhigg'in öne sürdüğü döngüyle neredeyse aynıdır. Tek değişiklik terminolojidedir; dijital dünyada genellikle İpucu yerine Tetikleyici, Rutin yerine de Eylem kelimelerini kullanırız.
Bu durumda gerçekten önemli olan, tetikleyicilerinizi, eylemlerinizi ve ödüllerinizi nasıl belirlediğinizdir.
Organik Tetikleyicilerinizi Belirleme
Tetikleyici, kullanıcıyı eyleme geçmeye yönlendiren ve bunu hatırlatan belirli bir durumdur. Doğal hissettiren bir alışkanlık döngüsü oluşturmak için (bu nedenle “organik” alışkanlık döngüsü denir), kullanıcılarınızın ürününüzün çözmesi gereken sorunu yaşadığı anı belirlemeli ve bunu tetikleyiciniz olarak ayarlamalısınız.
Örneğin bir VPN uygulamasının alışkanlık döngüsünü oluşturmaktan sorumluysanız, tetikleyiciniz kullanıcının herkese açık bir WiFi ağına bağlandığı an olur. Herkese açık ağlar son derece güvenli değildir ve bilgisayar korsanları ağ üzerinden gizli verilerinizi kolayca ele geçirerek parolalarınızı, ödeme bilgilerinizi ve daha fazlasını çalabilir.
Dolayısıyla güvenliğe önem veren bir kişi herkese açık bir ağa bağlandığında verilerinin tehlikeye girmesi sorununu yaşar ve tam da bu noktada VPN uygulamanızı hatırlatmanız, uygulamayı açma olasılığını büyük ölçüde artırır.
Eylemlerinizi Belirleme
Bu bağlamda eylem, kullanıcının yaşadığı soruna karşı koymak için ürününüzle gerçekleştirmesi gereken şeydir. Sizin için en iyi alışkanlık döngüsü eylemi, ürününüzün kullanıcıların sorunlarını çözmek için sunduğu temel özellik (veya özellikler)dir.
Herkese açık WiFi ağına az önce bağlanan kullanıcı, trafiğini güvence altına almak için VPN kullanmasını isteyen bildiriminizi görür görmez uygulamanızı açacak ve VPN anahtarını AÇIK konuma getirecektir.
Tebrikler! Kullanıcınız alışkanlık döngüsünün eylemini az önce gerçekleştirdi.
Ödül
Açıklamaya gerek yok, değil mi? Ödül, kullanıcılarınızın sorunlarını gidermek için ürününüzün temel özelliğini kullandıktan sonra elde ettiği faydadır.
Buradaki tek ipucu, kullanıcıların elde ettikleri ödülün farkında olmalarını etkin şekilde sağlamaktır. VPN örneğinde, trafiğinin güvende olduğunu belirten küçük bir bildirim göstermek, kullanıcının elde ettiği ödül algısını pekiştirmek açısından harika bir fikir olur.
Alışkanlık Döngüsü Türleri
Yukarıda sunduğum yapı biraz geneldir ve gerçek hayattaki alışkanlık döngüleri, tetikleyicileri kontrol etme becerinize bağlı olarak bundan biraz farklılık gösterir. Bu nedenle alışkanlık döngülerini genellikle iki gruba ayırırız: oluşturulmuş döngüler ve ortam döngüleri.
Ortam Alışkanlık Döngüleri
Bunlar, kullanıcılarınızın sorunu yaşadığı anda ürününüzün mevcut olabildiği durumlardır. Bu durumda alışkanlık döngüleri aşağı yukarı şöyle görünür:
Buradaki temel fark, sıradan alışkanlık döngüsünde bulunmayan sözde Ortam Tetikleyicisinin varlığıdır.
Ortam Tetikleyicisi, kullanıcılarınıza ürününüzü kullanabileceklerini bildirmek için geliştirip önlerine yerleştirdiğiniz unsurdur. Bu tür bir döngünün güzelliği, bu ortam tetikleyicisini organik tetikleyicinin gerçekleştiği ana zaman ve konum açısından yakın olacak şekilde ayarlayabilmenizdir.
Örneğin, yukarıda bahsettiğimiz VPN ürünü, tipik bir ortam alışkanlığı döngüsü örneğidir; organik tetikleyici, herkese açık bir WiFi ağına bağlanmaktır ve oluşturduğunuz ortam tetikleyicisi, internet trafiğinin güvenli olmadığını bildiren bildiridir.
Ortam tetikleyicilerinizi aşağıdaki unsurlara göre ayarlayabilirsiniz:
Fiziksel Konum: Kullanıcıların belirli fiziksel yerlerde sorun yaşaması durumudur. Treniniz Paris'teki Gare De Lyon istasyonuna yeni geldiyse konuma dayalı bir sorun yaşıyorsunuz demektir; sizi otelinize götürecek bir ulaşım aracı bulmanız gerekir.
Bu, Uber gibi bir hizmetin size mobil bildirim göndererek uygulamasını kullanarak araç çağırmak isteyip istemediğinizi sorması durumudur.
“Dijital Konum”: Bu durumda, belirli ürünleri kullanırken yolculuğunuzun bir aşamasında sorun yaşarsınız. Toplu e-posta planlama aracı sattığınızı ve kullanıcılarınızın Gmail hesaplarını kullanarak e-posta pazarlaması yaptığını düşünün.
“Planla” düğmenizi Gmail'in standart e-posta düzenleyicisine ekleyebilirsiniz. Böylece kullanıcılar bir e-posta taslağı oluşturmak ve göndermek için düzenleyiciyi açtıklarında düğmenizi fark edebilir, düğmeye tıklayabilir ve planlama işlemini gerçekleştirmek için aracınızı kullanabilir.
Kullanıcı Eylemi: Bazen kullanıcılarınızın gerçekleştirdiği belirli eylemler, ürününüzün hatırlatılması için uygun ortamı oluşturur. Kayak gibi büyük hizmetlerden herhangi birini kullanarak uçak bileti aldıysanız, uçuş rezervasyonunuz tamamlanır tamamlanmaz size araç kiralama veya otel seçme seçeneği sunduklarını fark etmiş olabilirsiniz.
Ortam tetikleyicileri doğru zamanda ve yerde görünecek şekilde tasarlandıkları için kullanıcıların ürününüz etrafında alışkanlıklar oluşturmasına yardımcı olmak açısından en iyi seçenekler gibi görünse de bunları üretmek genellikle çok daha fazla zaman ve kaynak gerektirir.
Örneğin, kupon öneri hizmeti Honey, Chrome'da bir SaaS veya e-ticaret web sitesini her açtığınızda kullanılabilir kuponları açılır pencerede gösterebilmek için baştan sona bir Chrome uzantısı geliştirmiştir.
Diğer dezavantajı ise bu döngüleri etkinleştirmek için ek bir sürtünme (Chrome uzantısını indirme ve yükleme) yaratmanızdır.
More Articles
Kurgulanmış Alışkanlık Döngüleri
Ne yazık ki kullanıcılarınızın sorunu yaşadığı zamanı ve konumu her zaman belirleyemezsiniz; bazen alışkanlık oluşturmak için “daha az zamanında” çözümlere güvenmeniz gerekir.
Organik tetikleyiciye erişilemediğinde yeni bir tetikleyici oluşturmanız ve döngünüzü bunun üzerine kurmanız gerekir. Bu özel durumda döngü şu şekilde görünür:
Kurgulanmış tetikleyiciler kavramını anlamak için, bu tür döngüleri oldukça sık kullanan proje yönetimi araçlarına bakalım.
Örneğin Monday.com, sizinle ilgili bir göreve biri her yorum yaptığında veya yorumunda adınızdan bahsettiğinde size bir bildirim gönderir. O anda kullanıcı kaynaklı bir sorun yaşamadığınız için bu, kurgulanmış tetikleyicidir.
Bu durumda kanallar, uygulama içi bildirimler ve e-postadır. Bildirim bağlantısına tıklayıp görevi açtığınızda ve bu yorumu yanıtladığınızda eylemi gerçekleştirmiş olursunuz. Son olarak, tamamlanmış bir görevin verdiği başarı hissi bu döngüdeki Ödülünüzdür.
Ortam Tetikleyicilerinde olduğu gibi, kurgulanmış tetikleyicileri de aşağıdakiler dahil olmak üzere çeşitli kategorilere ayırabilirsiniz:
Zamana Dayalı Tetikleyiciler: Bunun tipik bir örneği, birçok üretkenlik uygulamasının çalışma haftanızın sonunda gönderdiği “haftalık özet” e-postalarıdır. Bir başka örnek de Eventbrite'ın etkinliğiniz başlamadan önce size hatırlatmalar göndermesidir.
Değişime Dayalı Tetikleyiciler: Bu durumda, kullanıcıların önem verdiği bir şey değiştiğinde onlara bildiriminiz gönderilir. Örneğin, uçak bileti rezervasyon hizmetleri fiyat uyarıları ayarlamanıza olanak tanır ve istediğiniz destinasyona ait bilet fiyatı düştüğünde size e-posta gönderir.
Ağ Odaklı Tetikleyiciler: Bu tetikleyiciler sosyal uygulamalarda yaygındır. Sizi uygulamaya geri getirmek için sosyal bağlantılarınıza güvenirler. Tipik bir örnek, LinkedIn'in arkadaşlarınızdan birinin ilginç içerik paylaştığını veya başka bir şey yaptığını bildiren mobil bildirimleridir.
Kurgulanmış tetikleyicinizi belirlemenin yanı sıra, bunu dağıtmak için uygun kanalı da seçmelisiniz. Kullanabileceğiniz yaygın kanallar arasında e-postalar, mobil bildirimler, web bildirimleri, masaüstü uygulaması bildirimleri ve diğerleri bulunur.
Kanal seçiminiz büyük ölçüde kullanıcının alışkanlıklarına bağlı olacaktır (e-postalarını okuyup okumadığı veya botunuz aracılığıyla Slack'te bildirimleri görmeyi tercih edip etmediği gibi).
Üretilmiş alışkanlık döngüleri, çevresel döngülere kıyasla (doğru yerde ve doğru zamanda bulunamayacağınızı göz önünde bulundurduğumuzda) daha az etkili olsa da görevinizi yerine getirmek için sıradan otomatik e-postalar veya bildirimler kullanacağınızdan uygulamaya koyulmaları çok daha ucuzdur.
Lütfen Döngüleri Sorumlu Bir Şekilde Kullanın
Dijital ürününüz olarak başarınız, kullanıcıları elde tutma işini doğru yapma becerinizle doğrudan ilişkilidir. Kullanıcılarınızın ürününüzü uzun bir süre boyunca sürekli kullanabilmesi için ürününüzü içeren alışkanlıklar geliştirmelerine yardımcı olmanız gerekir.
Bu nedenle alışkanlık oluşturma, ürün ekibinizin zamanını ve çabasını yatırabileceği en değerli alanlardan biridir. Bununla birlikte, oluşturmaya çalıştığınız alışkanlığın etik olup olmadığını erkenden değerlendirmeye değer. Keşke sigarayı icat eden insanlar da bunu aynı ölçüde yapmış olsaydı.
Büyüme ve ürün yönetimi hakkında daha fazla bilgi edinmek için bültenimize abone olmayı unutmayın!
