İnsan Öncelikli, Yapay Zekâda Akıllı: Başarılı Kuruluşlar Nasıl Ölçeklenir

Günümüzde iş dünyasındaki en büyük rekabet avantajı teknoloji değil, insan kaynağınızı ne kadar akıllıca kullandığınızdır. Yapay Zekâ (AI) bu avantajı güçlendirebilir, ancak bunun için önce insanı merkeze almak gerekir. Çünkü sistemler bir gecede kopyalanabilir; oysa güçlü ve kendini adamış bir ekip, rakiplerinizin elinden alamayacağı tek avantaj olarak kalır.

Bilge bir akıl hocam bir keresinde bana AI'ın ancak akıllıca kullanıldığında yararlı olduğunu söylemişti. AI ya da çoğu ürün için akıllı kullanımı ortadan kaldırdığınızda geriye ya işe yaramaz ya da yükümlülük oluşturan bir şey kalır. Bir diş fırçası bile yanlış kullanılırsa tehlikelidir.

Doğru soruları mı soruyoruz?

AI'ın yeni devrim olup olmadığını, iş gücü maliyetlerimizi yarıya indirip indirmeyeceğini ya da işlerimizi elimizden alıp almayacağını sorduğumuzda yanlış soruları soruyoruz. 

AI'ın iş dünyasındaki ve toplumdaki rolü açısından henüz emekleme aşamasında olduğunu, sarkacın her zaman bir o yana bir bu yana sallandığını, yeninin neredeyse her zaman mevcut olanla denge ve simbiyoz içinde yerleştiğini ve AI'ın, telefon ve internet gibi geçmişteki yeniliklerin yapmadığı ölçüde, insanlığı tek başına iki başlı uzaylılara dönüştürmeyeceğini hatırlamamızın zamanı çoktan geldi. 

Bir toplumu yalnızca insanlar dönüştürebilir. Bugün toplum ile AI arasındaki ilişki bir evlilik değil, yeni başlayan bir aşk; ilk aşkın tüm tutkusu ve dengesizliğini taşıyor.

AI'ı ortadan kaldırdığınızda elinizde… AI'sız bir dünya kalır. Çamaşır makinelerini ortadan kaldırdığınızda çamaşır yığınları ve çamaşır tekneleriyle dolu bir dünyanız olur. Elektrikli ışığı ortadan kaldırdığınızda mum satın almak için sıraya giren koskoca bir toplumla kalırsınız. Peki insanları ortadan kaldırdığınızda geriye ne kalır?

Hiçbir şey, hepsi bu. Uyku hâlindeki bilgisayarlar, sessiz çamaşır makineleri ve kullanılmayan mum dağlarıyla dolu, uluyan ve bomboş bir dünya.

İnsanların her zaman önce gelmesinin, her zaman en önemli unsur olacaklarının ve bu nedenle bir lider olarak son kuruşunuzu ve son zerre çabanızı çalışanlarınıza harcamanız gerektiğinin nedeni budur. Herkes BT sisteminizi kopyalayabilir, satın aldığınız AI'ın aynısını satın alabilir, aynı marka çamaşır makinesini ya da enerji tasarruflu aydınlatmayı kullanabilir. Ancak hiç kimse çalışanlarınızı kopyalayamaz – onları kötü yönetip kaybetmenize neden olmadığınız sürece – ve bu nedenle insan, iş dünyasında sahip olduğunuz son gerçek rekabet avantajı olmaya her zaman devam edecektir.

Kısa vade o kadar parlak ki uzun vadeli oyunu göremiyoruz

Zeki insanlar ve sağlıklı ekip dinamikleri, akıllı kullanımın da anahtarıdır. Hepimizin AI gibi yeni teknolojileri gelişimleri doğrultusunda anlaması gerekir; kimse AI'ın organizasyon oluşturmaktaki rolünü görmezden gelmemiz gerektiğini, tıpkı mumlara ve çamaşır teknelerine geri dönmemiz gerekmediği gibi, ileri sürmüyor. Ancak şirketlerin, ekiplerin ve küçük ya da büyük organizasyonların doğru biçimde oluşturulması her şeyden önce insan iş birliğini gerektirir. 

IBM, Toyota, Olimpiyat takımları ve Dışişleri Bakanlığı da dâhil olmak üzere, organizasyonel değişime dayalı ekip programları yürüttüğümüz müşterilerde bu dinamiğin tekrar tekrar ortaya çıktığını bizzat gördüm.

Teknoloji tartışmasının hararetli olmasının nedeni, tanımlar üzerinde uzlaşılmış olmamasıdır. Çoğu organizasyon, ne söylerlerse söylesinler, organizasyonların ölçeklendirilmesi, kurulması ve yeniden yapılandırılması söz konusu olduğunda AI'ın akıllılığına kısa vadeli bir bakışla yaklaşır. Tarihin bu anında, neredeyse tüm işletmeler için en büyük gider kalemi olan iş gücü maliyetlerinde büyük tasarruf vaat eden kısa vadeye âşık olmuş durumdalar. 

Beklenti ve gerçeklik ve sonradan edinilen bakış açısı

Öngörüden çok umutla şekillenen bu ütopyacı bakış, tıpkı dokuma tezgâhının 1880'lerde binlerce işçinin yerini almasıyla otomasyonun beklenmedik ölçüde karmaşık olduğunun ortaya çıkması gibi, insanların beklediğinden daha karmaşık bir hâl alacaktır. Teknoloji geldi, ancak mucizevi bir kolaylıkla değil. İşverenler, dokuma tezgâhlarının pahalı olduğunu, kolayca bozulduğunu, bozulduklarında hiç üretim yapamadığını, sürekli yenileriyle değiştirildiğini, pazarlar değiştiğinde yeniden yapılandırılmasının zor olduğunu ve bakımını yapmak ve işletmek için hâlâ çok sayıda insana ihtiyaç duyduğunu unuttular. 

Yine, büyük bir araç üreticisi olan bir müşterimle bu kavramı bizzat deneyimledim; değişen modellere ayak uydurmak için otomatikleştirilmiş ve robotik üretim hatlarını yeniden yapılandırırken üretimi sürdürmekte zorlanıyorlardı.

Çalışanlar ise şirketin ne kadar para tasarrufu yapmayı umduğuna odaklanmıyor; bunun yerine işleri konusunda daha fazla endişe duyuyorlar. AI tartışmasını tamamen farklı bir perspektiften görüyorlar: Bu perspektifte işin ve son teslim tarihlerinin baskısından hiç rahatlama yaşamıyor, yalnızca aynı çalışma saatleri, benzer koşullar ve muhtemelen daha az işle aynı üretim hacmini artırıyorlar; tıpkı dokuma fabrikasındaki selefleri gibi. Son zamanlarda bu durumun içinde sıkışıp kalmış, gelen kutuları ve evrak tepsileri ağzına kadar dolu olmasına rağmen işleri tehdit altında olan birçok orta kademe yöneticiyle konuşuyorum.

Kendimize karşı dürüst olalım…

İş otomatikleştirildiği için daha az çalışıp aynı maaşı alma hayali, iş yerinin kendisi kadar eski bir hayaldir. İşverenin bunu yapmasının ekonomik açıdan hiçbir anlamı yoktur. İşverenler, iş gücü maliyetine mümkün olan en düşük yatırımla mümkün olan en fazla işi elde etmek isteyecektir; tıpkı bir su bardağının bir kovaya daldırıldığında her zaman ağzına kadar yeniden dolması gibi. Kova değişti diye bardak sihirli bir şekilde yarıya kadar dolmaz. Ayrıca her şirkette ağzına kadar dolu kovaların tükenmez bir arzı vardır. 

Akıllı kuruluşlar bunu bilir. Ayrıca tüm kuruluşların, teknolojilerden bağımsız olarak ve çoğunlukla piyasa güçleri sayesinde nefes alıp verdiğini de bilirler. Bazı günler yeni veya genişletilmiş görevleri üstlenmek için personel ekleyerek nefes alırlar. Diğer günlerde ise yeni zorluklara veya değişen koşullara uyum sağlamak için personel azaltarak nefes verirler.

Bu nefes alma ve verme süreci kalıcıdır; bilge stratejik liderler de her nefes alış ve verişte paniğe kapılmak yerine bunu görür ve buna göre plan yapar. AI’ın kısa vadede net etkisinin gerçekte ne olacağını kimse bilmiyor—işlerin sayısı sonunda artacak mı, azalacak mı?—ve uzun vadeli etkileri daha da az anlıyorlar.

Venus Williams’ın tenis oynadığını hiç gördüyseniz, bilge kuruluşların bu gerçeklikle nasıl başa çıktığını bilirsiniz. Venus, en parlak döneminde kortun merkezinde oynardı; yani top nereye düşerse düşsün en yüksek esnekliğe ve hareket etmek için eşit mesafeye sahip olmak amacıyla kortun merkezine yönelirdi. 

Akıllı liderler, bir yandan görev ve zekânın, diğer yandan ruh ve duyguların talepleriyle dengeli kuruluşlar geliştirerek istikrarsız, kesintiye uğramış ve son derece fraktal bir ortamla başa çıkar. Görev ve zekâ, günlük işleri ve işletmenin “gürültüsünü” anlamak için vazgeçilmezdir; ancak ruh ve duygular, insanların ihtiyaçları, bağlılığı, elde tutulması ve en iyi şekilde değerlendirilmesi için hayati önem taşır. Rakip oyuncular Venus Williams’a yenildiğinde bunun nedeni neredeyse her zaman merkez kort dengesini unutmaları ve kortun bir köşesine ya da diğerine “sıkışıp kalmaları”, kendilerini oyundan esnek bir şekilde karşılık veremeyecek kadar uzaklaştırmalarıydı.

Müttefiklerinize… gerçek müttefiklerinize odaklanın

Bu nedenle AI’ın iyi mi yoksa kötü mü olduğu hakkındaki anlamsız tartışmalardan uzak durun. Gerçek şu ki, AI burada. Diğer gerçek ise çalışanlarınızın çok daha önemli olduğudur—her zaman öyleydiler. Kuruluşunuzu ölçeklendirirken, yeniden ayarlarken ve hükümet politikalarındaki değişikliklerin, maliyet kontrolünün, değişen piyasaların ve AI gibi yeni-eski teknolojilerin gerçeklik ile abartı arasındaki farkının yarattığı baskılarla başa çıkacak şekilde düzenlerken, kortun merkezinde oynayın. 

Onlara büyük yatırımlar yaparak elde tuttuğunuz iyi çalışanlarınızdan iyi tavsiyeler alın; böylece piyasa dinamikleri ne yönde gelişirse gelişsin, harekete doğru sıçrayabileceğiniz bir konumda kalmayı başarabilirsiniz. Elbette bu konuda yardımcı olması için teknolojiyi kullanacaksınız; ancak teknolojinin iyi bir hizmetkâr, kötü bir efendi olduğunu unutmayın.

İnsana yatırım yapın, yatırım yapın, yatırım yapın. Sonuçların sizi şaşırtacağına söz veriyorum.

Daha Fazlası İçin Abone Olun

Daha fazla ürün liderliği kaynağı ve rehberinin yanı sıra sektör liderlerinden ve uzmanlardan en yeni podcast'leri, röportajları ve diğer içgörüleri almak için bültenimize abone olmayı unutmayın.